Dziecko w cyfrowym świecie. Jak nie stracić kontroli nad jego danymi?

Jeszcze niedawno zwykły pluszak służył głównie do przytulania. Dziś coraz częściej kryją się w nim czujniki, kamery, mikrofony i technologie pozwalające reagować na głos, ruch i dotyk. Przez to zabawka sprawia wrażenie niemal żywego towarzysza dziecka. Ma to jednak swoją cenę.

Urządzenie może rejestrować dane o dziecku i jego otoczeniu, np. podczas kąpieli lub zabawy na plaży. Warto zwrócić uwagę nie tylko na to, jakie dane zbiera, ale również kto je przetwarza i kto może uzyskać do nich dostęp.

– Zespół Dyżurnet.pl wielokrotnie informował o przypadkach oferowania w internecie dostępu do przejętych kamer internetowych, w tym elektronicznych niań oraz innych urządzeń wykorzystywanych przez dzieci – mówi Anna Kwaśnik, ekspertka ds. edukacji cyfrowej w NASK.

I dodaje, że w ten sposób przestępcy mogą odsłuchiwać dźwięk, a nawet podglądać obraz z prywatnych domów. W sieci pojawiały się także nagrania i zrzuty ekranu pochodzące z takich kamer, udostępniane bez wiedzy i zgody ich właścicieli.

Dane dziecka jako paliwo dla AI

Rodzice powinni być świadomi, że publikując zdjęcie dziecka w internecie, tracą pełną kontrolę nad jego dalszym wykorzystaniem. Fotografie mogą być kopiowane przez osoby trzecie, ale także użyte do trenowania modeli sztucznej inteligencji.

– Nawet jeśli zdjęcie zostało opublikowane z myślą o rodzinie czy znajomych, z czasem może zostać skopiowane, pobrane lub wykorzystane w sposób, którego autor publikacji nie przewidywał. Dlatego prywatność dzieci – oprócz znanych już zagrożeń – narażona jest również na nowe wyzwania związane z rozwojem AI – podkreśla Katarzyna Grabowska, specjalistka ds. edukacyjno-informacyjnych w NASK.

Publikowanie informacji o dziecku przez rodziców określane jest mianem sharentingu. Obejmuje ono nie tylko zdjęcia i filmy, ale również wszelkie informacje dotyczące dziecka udostępniane przez najbliższych, np. imię, nazwisko, wiek, zainteresowania czy nazwę szkoły, do której uczęszcza.

– Każda informacja dostępna w internecie może zostać wykorzystana przeciwko dziecku. W przyszłości może prowadzić do cyberprzemocy ze strony rówieśników, ale również ułatwić działania cyberprzestępcom – dodaje Anna Kwaśnik.

Zadaj sobie to pytanie, zanim opublikujesz zdjęcie dziecka

Kilka zdjęć lub nagrań wystarczy, by za pomocą AI stworzyć realistyczne materiały z udziałem konkretnej osoby. Dlatego publikowanie wizerunku dziecka w sieci wiąże się z ryzykiem jego wykorzystania do deepfejków i innych manipulacji.

Eksperci apelują o szczególną ostrożność podczas wakacji. W tym czasie media społecznościowe zalewają zdjęcia z plaży, basenu i innych letnich aktywności, na których dzieci często są ubrane jedynie w stroje kąpielowe. Takie fotografie bywają kopiowane z mediów społecznościowych i rozpowszechniane w nieodpowiednim, również seksualnym kontekście.

Dlatego jednym z najważniejszych pytań, jakie warto sobie dziś zadać, nie jest „czy to ładne zdjęcie?”, ale „czy moje dziecko za kilka lub kilkanaście lat chciałoby, aby ta fotografia nadal była dostępna w sieci?”. Radość z opublikowania zdjęcia mija szybko, ale cyfrowy ślad może pozostać na całe życie.