Pol'and'Rock 2025. Gdzie technologia spotyka ludzi

Przez cztery dni eksperci NASK prowadzili warsztaty, prelekcje i rozmowy; o tym, jak technologia zmienia nasze życie, co robi z nami internet, komu możemy ufać w sieci i jak zadbać o cyfrowe bezpieczeństwo – w domu, w szkole, w pracy i na wakacjach.
Było o prywatności, o dezinformacji, o tym, jak rozpoznać fake newsy i jak rozmawiać z dziećmi o internecie. Festiwalowicze testowali swoje kompetencje cyfrowe, brali udział w quizach, poznawali narzędzia do weryfikacji treści i analizowali swój własny „cyfrowy ślad”. Po raz pierwszy był z nami również zespół interwencyjny obsługujący telefon zaufania 116 123 – cichy, ale ważny punkt wsparcia dla tych, którzy potrzebowali rozmowy nie tylko o technologii.
W strefie NASK nie było przypadkowych gości – kto przychodził, zostawał na długo. I wracał.

Etyka, prawo i odpowiedzialność – O sztucznej inteligencji, która zmusza nas do myślenia

Sztuczna inteligencja nie powinna być oceniana przez pryzmat technologii, lecz poprzez skutki społeczne, jakie wywołuje – to jeden z najmocniejszych przekazów, które wybrzmiały podczas warsztatu dr. inż. Radosława Nielka, dyrektora NASK, na tegorocznym Pol’and’Rock Festival. W namiocie Akademii Sztuk Przepięknych nie mówiono o narzędziach, lecz o wartościach. W centrum uwagi znalazło się nie to, jak działa AI, ale jak chcemy, by działała.
Sztuczna inteligencja staje się coraz bardziej wszechobecna – w edukacji, rozrywce, administracji. A jednak, jak podkreślał szef NASK, nadal nie potrafimy zdefiniować jasnych reguł współżycia z tymi systemami. „To, czy AI będzie dobra czy zła, nie zależy od niej. Zależy od nas” – przekonywał. Zadał przy tym szereg fundamentalnych pytań: czy można zaufać modelowi, którego działania nie rozumiemy? Czy to etyczne, że jedno AI ocenia odpowiedzi innego? Czy możemy pozwolić, by treści wygenerowane przez algorytmy zastąpiły dzieła tworzone przez ludzi?
Uczestnicy warsztatu żywo reagowali, szczególnie gdy rozmowa zeszła na kwestie praw autorskich. Czy sztuczna inteligencja powinna uczyć się na utworach artystów? Czy wystarczy, że ebook jest legalnie zakupiony, by można było go przetworzyć przez model? „To, że przeczytałem książkę, nie oznacza, że mogę ją przepisać i podpisać swoim nazwiskiem” – mówił jeden z uczestników. Inny ripostował: „Ale przecież człowiek też się uczy, korzysta z inspiracji. Dlaczego AI miałaby tego nie robić?”
Dr Nielek nie pozostawił wątpliwości: bez jasnych zasad ryzykujemy, że twórcy przestaną tworzyć, a świat zostanie zalany przez wtórne, bezosobowe treści. „AI żywi się tym, co tworzymy. Ale jeśli nie ochronimy ludzi tworzących, to algorytmy nie będą miały już czego się uczyć” – ostrzegał.
Warsztat dotknął też wątku prywatności. Radosław Nielek przywołał przykłady z pracy NASK i konsorcjum HIVE tworzącego PLLuM, gdzie- jak podkreślał – “zwracamy szczególną uwagę na to, na jakich danych trenowane są modele i czy ich właściciele wyrazili zgodę na ich użycie i do takich celów”. I zaznaczył: „To nie tylko kwestia prawna. To kwestia zaufania. Jeśli jako społeczeństwo stracimy zaufanie do AI, to nawet najlepsze regulacje nie pomogą”.
Odpowiedzialność była jednym z najczęściej powracających tematów. Bo skoro nie możemy wsadzić AI do więzienia, to kto odpowiada za jej błędy? Twórca? Użytkownik? Państwo? Szef NASK odpowiadał: „Potrzebujemy nowych kategorii sprawiedliwości. Takich, które nie patrzą tylko na intencje, ale też na skutki działania systemu”.
Zakończenie spotkania nie przyniosło łatwych odpowiedzi, ale było mocnym apelem: „AI zmienia społeczeństwo. Ale to od nas zależy, czy zmieni je na lepsze. Nie możemy oddać tej decyzji algorytmom”.
Brawa na stojąco trwały długo. Jeszcze dłużej trwały rozmowy po warsztacie. Bo tak właśnie wygląda spotkanie, które ma znaczenie.

Spotkania, które zostają na długo

Pol’and’Rock to nie miejsce na wykłady. To miejsce na doświadczenia, emocje i rozmowy, które zostają w głowie. Takie właśnie były te cztery dni w strefie NASK. Nie oferowaliśmy gotowych rozwiązań. Proponowaliśmy wspólne myślenie, zadawanie trudnych pytań, kwestionowanie oczywistości. Bo cyfrowa rzeczywistość nie dzieje się obok nas – dzieje się w nas.
Zostawiamy festiwal z wieloma inspiracjami, z nowymi pytaniami i z nadzieją, że każda taka rozmowa ma znaczenie. I że spotkamy się znów.