Wakacje z AI? Nie daj się nabrać

– AI może podpowiadać, jednak to człowiek powinien weryfikować informacje i podejmować ostateczne decyzje. Świadome korzystanie z nowych technologii jest dziś jedną z podstawowych kompetencji cyfrowych – podkreśla Anna Kwaśnik, ekspertka ds. budowania świadomości cyberbezpieczeństwa w NASK. 

Jak zadawać pytania, aby otrzymać lepsze odpowiedzi? 

Sztuczna inteligencja nie działa jak wyszukiwarka internetowa. Nie wyszukuje gotowych odpowiedzi, lecz generuje je na podstawie ogromnych zbiorów danych, na których została wytrenowana. Analizuje pytanie użytkownika i przewiduje najbardziej prawdopodobną odpowiedź. 

Jakość odpowiedzi AI zależy w dużej mierze od tego, jak sformułujemy polecenie. Im więcej informacji przekażemy, tym większa szansa, że otrzymamy odpowiedź dopasowaną do naszych potrzeb. 

Zamiast zapytać: 

„Co warto zobaczyć we Włoszech?” 

lepiej napisać: 

„Przygotuj plan pięciodniowego pobytu w Rzymie dla dwóch osób z budżetem 5000 zł. Interesują nas zabytki, lokalna kuchnia i miejsca mniej popularne wśród turystów. Nie planujemy wynajmu samochodu.” 

Takie precyzyjne polecenie, nazywane promptem, pozwala AI lepiej zrozumieć nasze oczekiwania. W razie potrzeby możesz zadawać kolejne pytania i doprecyzowywać odpowiedzi, prosząc np. o tańsze propozycje, plan dostosowany do podróży z dziećmi, alternatywne atrakcje na deszczową pogodę czy uwzględnienie komunikacji publicznej.  

– Traktuj rozmowę z AI jak dialog – im lepiej wyjaśnisz, czego potrzebujesz, tym bardziej użyteczna będzie odpowiedź – radzi Anna Kwaśnik.  

AI nie zawsze ma rację 

Jednym z ograniczeń sztucznej inteligencji są tzw. halucynacje. To sytuacje, w których model generuje informacje brzmiące bardzo wiarygodnie, choć są one błędne lub całkowicie zmyślone. 

Może się zdarzyć, że AI np.: 

• poda nieaktualne godziny otwarcia muzeum, 
• wskaże restaurację, która już nie istnieje, 
• zaproponuje połączenie komunikacyjne, które zostało zlikwidowane, 
• błędnie opisze lokalne przepisy lub wymagania dotyczące wjazdu do kraju. 

Problem polega na tym, że odpowiedzi AI często brzmią bardzo pewnie. Model nie informuje, że czegoś nie wie – generuje odpowiedź, która wydaje się najbardziej prawdopodobna. Dlatego nawet jeśli brzmi ona przekonująco, należy zachować ostrożność. 

Co zawsze warto zweryfikować? 

Eksperci zajmujący się sztuczną inteligencją często mówią o zasadzie Human in the Loop. Oznacza ona, że AI może wspierać człowieka w podejmowaniu decyzji, ale nie powinna go zastępować. 

Przed podjęciem decyzji warto poświęcić kilka minut na sprawdzenie najważniejszych danych w oficjalnych źródłach. Dotyczy to przede wszystkim godzin otwarcia atrakcji, cen biletów, rozkładów lotów i pociągów, a także adresu hotelu lub apartamentu – takie informacje trzeba sprawdzić na oficjalnych stronach tych miejsc.  

AI w rękach cyberprzestępców 

Sztuczna inteligencja może pomóc zwrócić uwagę na elementy, które mogą świadczyć o próbie oszustwa, np. presję czasu, prośbę o podanie danych, nietypowy język czy podejrzany link. Może również wskazać kwestie, na które warto zwrócić uwagę przy analizie oferty noclegu lub innej usługi. 

Jeżeli jednak wiadomość nakłania do pilnego działania, kliknięcia w link lub podania danych, zawsze zweryfikuj nadawcę i adres strony internetowej. To może być oszustwo.  

– Rozwój narzędzi opartych na sztucznej inteligencji sprawia, że oszustwa internetowe stają się coraz bardziej przekonujące. Fałszywe oferty, spreparowane zdjęcia czy wiadomości podszywające się pod bliskich mają przede wszystkim wywołać emocje i skłonić do szybkiego działania. Dlatego tak ważne są ostrożność, weryfikacja informacji i znajomość metod działania cyberprzestępców – mówi Katarzyna Grabowska, specjalistka ds. edukacyjno-informacyjnych w NASK. 

W razie wątpliwości zgłoś podejrzaną wiadomość do CERT Polska – przez serwis incydent.cert.pl, w aplikacji mObywatel (funkcja „Bezpiecznie w sieci”) lub, jeśli przebywasz w Polsce, przekaż podejrzany SMS na numer 8080. 

Zasada 4W bezpiecznego korzystania z AI podczas wakacji 

Aby AI rzeczywiście była pomocnikiem, a nie źródłem problemów, warto zapamiętać zasadę 4W: 

• Wpisuj precyzyjne pytania – im dokładniej opiszesz swoje potrzeby, tym bardziej trafną odpowiedź otrzymasz. 
• Weryfikuj informacje – sprawdzaj w oficjalnych źródłach ceny, godziny otwarcia, wymagania wizowe, rozkłady lotów czy lokalne przepisy. 
• Włącz krytyczne myślenie – pamiętaj, że AI może się pomylić lub podać nieaktualne informacje. Nie traktuj każdej odpowiedzi jako pewnika. 
• Wybieraj świadomie – AI może doradzić, ale to Ty podejmujesz ostateczne decyzje. Korzystaj z niej jako wsparcia, a nie zastępstwa własnej oceny. 

Korzystaj z AI świadomie 

Podczas wakacji warto korzystać z AI, ale pamiętając o prostej zasadzie: AI podpowiada, człowiek decyduje. 

Cykl artykułów, przygotowany przez ekspertki NASK – Annę Kwaśnik i Katarzynę Grabowską, potrwa do końca sierpnia. Publikacje powstały w ramach kampanii „AI i wakacje. Większa świadomość. Większe bezpieczeństwo”. Cykl będzie publikowany co tydzień, w każdy wtorek, na portalu bezpiecznymiesiac.pl i stronie www.nask.pl.  

W kolejnych artykułach ekspertki NASK pokażą m.in.: 

• jak bezpiecznie planować podróże z wykorzystaniem AI, 
• jak rozpoznawać oszustwa wykorzystujące sztuczną inteligencję, 
• czym są deepfake’i i klonowanie głosu oraz jak się przed nimi chronić, 
• jak dbać o prywatność podczas korzystania z narzędzi AI, 
• jak wspierać dzieci i młodzież w bezpiecznym korzystaniu ze sztucznej inteligencji.