Cyfrowy reset na nowy rok

– Porządki w cyfrowym świecie są dziś tak samo ważne jak te w domu. Zostawiamy w sieci ślady, konta i dane, o których łatwo zapomnieć, a one nadal „pracują” w tle. Regularne cyberporządki pomagają nie tylko zwiększyć bezpieczeństwo, ale też dają poczucie kontroli nad naszym życiem online – mówi Anna Kwaśnik, ekspertka NASK ds. budowania świadomości cyberbezpieczeństwa.

Cyberporządki – krok po kroku

Pierwszym krokiem jest przyjrzenie się kontom, które kiedyś wydawały się potrzebne lub założyliśmy je tymczasowo, a dziś są już tylko cyfrowymi „reliktami”. Sklepy internetowe, platformy do nauki języków, konta w mediach społecznościowych, aplikacje fitness, fora, do których zaglądaliśmy raz czy dwa – każde takie konto to kolejny zbiór danych osobowych, często chroniony hasłem sprzed kilku lat. Warto poświęcić chwilę na przejrzenie skrzynki mailowej i przypomnienie sobie, gdzie się rejestrowaliśmy. Usunięcie nieużywanych kont daje nie tylko większe bezpieczeństwo, ale też poczucie porządku i kontroli.

Gdy liczba kont się zmniejsza, łatwiej zapanować nad hasłami. Koniec roku to idealny moment, by rozprawić się z tymi powtarzanymi, prostymi lub zapamiętanymi „na wszelki wypadek”.

– Choć dla wielu z nas jedno hasło do wielu serwisów to wygoda, musimy pamiętać, że przede wszystkim to ogromne ryzyko. Zmiana i uporządkowanie haseł – najlepiej z pomocą menedżera haseł – pozwala odetchnąć z ulgą – radzi Anna Kwaśnik.

To także dobry moment, by włączyć weryfikację dwuetapową, szczególnie tam, gdzie przechowujemy najwięcej danych: w mailu, mediach społecznościowych czy usługach chmurowych. Dodatkowy krok przy logowaniu może wydawać się drobną niedogodnością, ale w praktyce jest jedną z najskuteczniejszych barier dla cyberprzestępców.

Warto pamiętać, że każde zapomniane konto to potencjalne źródło danych, które w przypadku naruszenia bezpieczeństwa może zostać użyte do tworzenia fałszywych profili, podszywania się pod użytkownika lub prób wyłudzeń. Porządkowanie cyfrowych śladów zmniejsza liczbę takich punktów i utrudnia ich wykorzystanie przez osoby trzecie.

Kontroluj dostęp do swoich treści

Porządki warto zrobić także w mediach społecznościowych. Z biegiem lat przybywa znajomych, choć rzeczywiste relacje ulegają zmianie. Usunięcie nieznajomych, dawnych kontaktów czy podejrzanych, nieznanych nam profili to nie tylko kwestia komfortu, ale też prywatności. Im więcej osób ma dostęp do naszych postów, zdjęć czy relacji, tym mniejsza nad nimi kontrola. Przy okazji warto zajrzeć do ustawień oznaczania na zdjęciach, widoczności postów oraz tego, kto może zobaczyć nasze dane kontaktowe.

Równie istotne są ustawienia prywatności w aplikacjach, które wciąż mamy na telefonie. Wiele z nich zbiera znacznie więcej informacji niż jest im faktycznie potrzebne do działania – dostęp do lokalizacji, mikrofonu, kamery czy kontaktów często pozostaje aktywny tylko dlatego, że raz wyraziliśmy na to zgodę. Koniec roku to dobry moment, by świadomie ograniczyć te uprawnienia i zostawić tylko te niezbędne. A przy okazji – usunąć aplikacje, z których nie korzystaliśmy od miesięcy. One także działają w tle i gromadzą dane.

Wyczyść stary sprzęt z danych

Osobnym tematem są urządzenia. Jeśli dostajemy nowy telefon, tablet lub laptop, stary sprzęt nie powinien po prostu trafić do szuflady albo kosza. Zanim go sprzedamy, oddamy lub zutylizujemy, warto zadbać o kopię zapasową zdjęć i dokumentów, a następnie dokładnie wylogować się ze wszystkich kont i przywrócić ustawienia fabryczne. To drobiazgi, które mają ogromne znaczenie – na starych urządzeniach często zostaje więcej danych, niż nam się wydaje.

Pamiętaj o kopiach zapasowych

Na koniec warto pomyśleć o kopiach zapasowych w szerszym kontekście. Zdjęcia, pliki i kontakty to dziś nasza cyfrowa pamięć. Regularny backup to cyfrowy odpowiednik zapasowych kluczy – rzadko o nich myślimy, dopóki naprawdę nie są potrzebne. Najlepiej stosować prostą zasadę 3-2-1: miej trzy kopie swoich danych, przechowuj je na co najmniej dwóch różnych nośnikach (np. komputer i dysk zewnętrzny), a jedną kopię trzymaj poza domem lub głównym urządzeniem, najlepiej w chmurze.

To jednak nie wszystko. Kopie zapasowe warto regularnie aktualizować, tak aby zawsze zawierały najnowsze zdjęcia, dokumenty czy ważne pliki. Co jakiś czas dobrze jest też sprawdzić, czy backup działa poprawnie – spróbować otworzyć zapisane pliki i upewnić się, że w razie awarii da się je bez problemu odzyskać. Taki nawyk nie wymaga wiele wysiłku, a może oszczędzić sporo stresu i nerwów. W końcu dane też są częścią naszego codziennego życia – warto o nie zadbać z wyprzedzeniem.

Cyberpostanowienia na nowy rok

Koniec roku to też dobry moment, by pomyśleć o cyfrowych postanowieniach noworocznych. Mogą być one proste i bardzo praktyczne, często wystarczy:

• regularnie aktualizować sprzęt,
• robić kopie zapasowe,
• ograniczyć liczbę aplikacji i powiadomień,
• bardziej świadomie decydować, jakie dane i komu udostępniamy.

Takie drobne zmiany pomagają uporządkować nie tylko urządzenia, ale też codzienne nawyki związane z technologią. Nowy rok to dobra okazja, by zadbać o cyfrową równowagę – z większym bezpieczeństwem, spokojem i poczuciem kontroli.

Nigdy nie zaszkodzi też większa ostrożność i krytyczne myślenie wobec wiadomości, linków i informacji, na które trafiamy w sieci. Sprawdzanie źródeł, unikanie pochopnego klikania i dystans do sensacyjnych treści to dziś równie ważny element cyfrowej higieny jak silne hasła czy aktualizacje systemu.

Cyberporządki nie wymagają rewolucji ani specjalistycznej wiedzy. To raczej świadomy etap zamykania starego rozdziału – tak, by w nowy rok wejść z mniejszym cyfrowym chaosem i spokojną głową.