Kierunkowy plan tematyczny badań naukowych i prac rozwojowych na 2026 rok

Badania będą prowadzone w obszarze AI jako szansy dla rozwoju cyberbezpieczeństwa, ale i jego zagrożenia. Poszczególne projekty mają obejmować takie tematy jak walka z mową nienawiści, rozwijanie LLM-ów (dużych modeli językowych) czy przeciwdziałanie dezinformacji.

Tematyka badań obejmie w szczególności:

• projektowanie systemów cyberbezpieczeństwa oraz mechanizmów wykrywania i neutralizowania zagrożeń cybernetycznych,
• rozwój algorytmów uczenia maszynowego, ze szczególnym uwzględnieniem modeli głębokich oraz analizy danych wielomodalnych,
• analizę i generowanie tekstów, a także zagadnienia wyjaśnialności i bezpieczeństwa dużych modeli językowych,
• projektowanie i bezpieczeństwo systemów kryptograficznych,
• komunikację kwantową.

– Jednym z obszarów, które szczególnie chcemy rozwijać, jest sztuczna inteligencja i jej wdrażanie w środowiska służące nam na co dzień. Takim środowiskiem są na przykład urzędy – opowiada Radosław Nielek, dyrektor NASK. – W związku z postępującą cyfryzacją administracji chcemy jako NASK wesprzeć pracowników w ich codziennych obowiązkach. Dlatego w ramach projektu HIVE2, będziemy pilotażowo wdrażać polskie duże modele językowe, czyli PLLuM, do systemów administracji publicznej.

W ramach projektu zgromadzone będą nowe zbiory danych językowych. Naukowcy opracują także dodatkowe zbiory instrukcji do dostrajania modeli, czyli promptów (zapytań lub poleceń) i oczekiwanych odpowiedzi. To oznacza ułatwienie pracy urzędników, ale też spraw obywateli – odpowiedzi na pytania dotyczące danego procesu będą bardziej precyzyjne, dzięki czemu nie trzeba będzie szukać ich w internecie. Projekt zakłada także rozbudowę rodziny modeli PLLuM i ich dostosowanie do języka urzędowego.

Innym projektem, także celującym w rozwój dużych modeli językowych (LLM-ów), jest SafeAI. Badacze z NASK udoskonalą metody uczenia maszynowego, dzięki którym powstają bezpieczne modele sztucznej inteligencji. Przez „bezpieczne” rozumiemy takie, które m.in. minimalizują ryzyko generowania treści niebezpiecznych.

Kontynuowany będzie również projekt CEDMO – Central European Digital Media Observatory 2.0. To międzynarodowy, niezależny i interdyscyplinarny ośrodek, który koncentruje się na przeciwdziałaniu zaburzeniom informacyjnym w Czechach, Polsce i na Słowacji. Cel to m.in. wykrywanie i analiza dezinformacji oraz zwiększanie świadomości społecznej poprzez kampanie medialne.

Walka z mową nienawiści i dezinformacją będzie także realizowana w ramach projektu HATEDEMICS (z ang. Hampering hate speech and disinformation through AI-based technologies to prevent and combat polarisation and the spread of racist, xenophobic and intolerant speech and conspiracy theories). Działania mają szczególnie służyć organizacjom pozarządowym, pracownikom mediów, władzom publicznym oraz aktywistom. Dzięki projektowi będą mieli skuteczne narzędzia do reagowania na mowę nienawiści i fałszywe informacje w sieci.
W ramach projektu przewidziano m.in. opracowanie i wdrożenie w 4 państwach członkowskich Platformy Hatedemics, zestawu narzędzi łączących wiedzę partnerów w zakresie zapobiegania i przeciwdziałania nienawiści oraz dezinformacji. Ważnym elementem będą także działania edukacyjne – interaktywne ścieżki szkoleniowe i podnoszenie świadomości na temat mowy nienawiści oraz dezinformacji.

Kolejnym z kontynuowanych projektów będzie rozwój bezpiecznej, transgranicznej infrastruktury komunikacji kwantowej, która połączy Niemcy, Polskę i Czechy – Quantum Key Distribution (QKD). Projekt jest elementem szerszej inicjatywy EuroQCI, której celem jest stworzenie bezpiecznej, kwantowej sieci komunikacyjnej dla całej Europy. Dla Polski to naturalna rozbudowa infrastruktury Pionier-Q oraz kierowanego przez NASK projektu Pionier-Q-SAT. Jednym z najciekawszych elementów projektu jest połączenie sieci naziemnych z satelitami. W przyszłości umożliwi to przesyłanie kluczy szyfrujących między satelitą a Ziemią. To z kolei oznacza budowę globalnej, kwantowej sieci komunikacji i jeszcze wyższy poziom bezpieczeństwa danych na całym świecie.