Kto odpowiada za treści na platformach? Nowy raport NASK

W pierwszym półroczu 2026 roku analitycy Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK przekazali platformom ponad 65 tys. zgłoszeń. Zaledwie 7 proc. zakończyło się usunięciem materiałów, a ponad 17 proc. – poddano moderacji. Dane te NASK przedstawił w raporcie „Reakcja platform społecznościowych na zgłoszenia w I półroczu 2026 roku”. Blisko 50 tys. zgłoszonych materiałów nie doczekało się reakcji serwisów.

– Bezpieczeństwo informacyjne Polek i Polaków jest przez platformy społecznościowe traktowane jako uboczny element prowadzenia biznesu – mówił wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski podczas konferencji, na której NASK zaprezentował swój raport. – Różnice polegają na tym, że jedne serwisy w ogóle nie reagują, a inne reagują w sposób minimalny.

Wicepremier oskarżył właścicieli mediów społecznościowych o czerpanie zysków z dezinformacji. Ocenił, że ich bezczynność sprzyja rosyjskim operacjom wpływu, a serwisy nazwał „cichym sojusznikiem” rosyjskich botów i Kremla.

– Wystąpiłem dzisiaj do platform z żądaniem utworzenia skutecznych i rozbudowanych zespołów moderujących treści. Mają to być zespoły polskojęzyczne, działające z Polski. Zażądałem też skrócenia czasu reakcji na zgłoszenia i natychmiastowego usuwania zidentyfikowanych siatek botów – dodał wicepremier.

Za liczbami przedstawionymi w raporcie NASK stoją konkretne zagrożenia: reklamy suplementów promowanych przez fałszywych specjalistów czy konta podszywające się pod instytucje publiczne. Takie materiały wykorzystują zaufanie odbiorców, by skłonić ich do zakupu konkretnych produktów, uwiarygodnić nieprawdziwy przekaz lub wpłynąć na ocenę wydarzeń użytkowników. Brak reakcji platform pozostawia autorom tych działań przestrzeń do dalszego działania, a im samym przynosi niemałe zyski.

– Nie chcemy mówić tylko o tym, jak jest źle. Chcemy wprowadzić mechanizmy proaktywnego, ofensywnego działania, aby odkłamywać dezinformację. Odpowiedzialność spoczywa nie tylko na rządzie, ale także na mediach, biznesie i organizacjach społecznych. Nowopowstałe Centrum Walki z Dezinformacją ma koordynować te działania. Bez względu na różnice światopoglądowe i polityczne bezpieczeństwo państwa musi mieć pierwszeństwo – mówił Paweł Olszewski, wiceminister cyfryzacji.

Fałszywi medycy, żołnierze z AI i konta instytucji

Z badań OAD NASK wynika, że dezinformacja w pierwszej połowie 2026 roku wykorzystywała zarówno wojny i napięcia międzynarodowe, jak i lokalne kryzysy. Analitycy zgłaszali fałszywe przekazy dotyczące pomocy Ukrainie i pożaru Puszczy Solskiej.

– W czasie pożaru Puszczy Solskiej i krótko po nim pojawiało się wiele szkodliwych treści dezinformacyjnych. Rozpowszechniano m.in. fałszywą narrację, że NATO oczyszcza teren pod infrastrukturę militarną, a Polska zostanie wciągnięta do wojny. Takie przekazy mają dzielić społeczeństwo i wywoływać strach – wskazywała Izabela Jarka, kierownik Zespołu Szybkiego Reagowania i Wykrywania Dezinformacji w NASK, współautorka raportu.

W proirańskiej kampanii sieci nieautentycznych kont wzmacniały przekaz i tworzyły pozory szerokiego poparcia. Inne materiały wykorzystywały zaufanie do lekarzy, instytucji publicznych i znanych osób. Fałszywe profile oraz reklamy służyły sprzedaży suplementów i oszustwom. AI pomagała uwiarygodniać te działania: tworzyć fikcyjne postacie, ich wizerunki i wypowiedzi. Wśród zgłoszeń znalazły się nagrania rzekomych polskich żołnierzy oraz oferty matrymonialne fikcyjnych Ukrainek. Wiarygodnie wyglądające materiały utrudniały odbiorcom odróżnienie prawdziwej osoby od cyfrowej kreacji.

Reakcja platform

Platformy najczęściej reagowały na zgłoszenia dotyczące podszywania się pod instytucje lub osoby publiczne. W tej kategorii usunięto niemal 77 proc. materiałów. Znacznie gorzej wyglądała reakcja na fałszywe informacje: ponad 85 proc. zgłoszeń zostało odrzuconych. Mechanizmy, które mają chronić odbiorców przed dezinformacją, w większości tych przypadków nie doprowadziły więc do usunięcia wskazanych treści.

– Ten raport pokazuje również, jak działają autorzy dezinformacji. Grają na polaryzacji i emocjach, wykorzystują zaufanie do instytucji oraz osób publicznych, by wprowadzać odbiorców w błąd i zarabiać. Coraz częściej sięgają też po automatyzację – zarówno tworzenia treści z użyciem AI, jak i ich rozpowszechniania. To coraz więcej botów i nieautentycznych zachowań w naszej przestrzeni informacyjnej – wyliczała podczas konferencji Magdalena Wilczyńska, dyrektorka Pionu Ochrony Informacyjnej Cyberprzestrzeni.

Bezpieczeństwo nie może zależeć tylko od zgłaszających

Instytucje i użytkownicy wykrywają manipulacje, zbierają dowody i zgłaszają je platformom. Potem czekają – często bez odpowiedzi. Zasady moderacji są niejasne, dostęp do danych o reklamach ograniczony, a szkodliwy przekaz nadal krąży. Zgłaszający nie mają narzędzi, by go zatrzymać. Mają je platformy.

Usuwanie pojedynczych wpisów nie zatrzyma całych kampanii. Potrzebne są działania z inicjatywy serwisów, tymczasem ciężar ochrony spada na państwo i obywateli. Interes platform nie zawsze idzie w parze z ich bezpieczeństwem: manipulacja przyciąga uwagę, a uwaga może przynosić zysk. Koszty ponoszą ci, którzy uwierzą w fałszywy przekaz.