Smog dusi polskie miasta. NASK pokazuje, gdzie jest najgorzej

Smog to mieszanina powietrza i szkodliwych zanieczyszczeń, która najczęściej pojawia się zimą – w mroźne i bezwietrzne dni. Choć jego występowanie łączymy z gęstą mgłą, zazwyczaj pozostaje niewidzialny. Dopiero pomiary pokazują, czym naprawdę oddychamy.

O tym, że problem jest realny, NASK wie doskonale. Od ośmiu lat eksperci instytutu prowadzą monitoring w ramach projektu Edukacyjnej Sieci Antysmogowej (ESA). To największy w Europie program edukacyjny oparty na realnych pomiarach powietrza, który łączy dane środowiskowe z edukacją ekologiczną, zdrowotną i cyfrową.

– W Polsce w niektórych miejscowościach smog utrzymuje się ponad 100 dni w roku, a stężenia pyłów potrafią wielokrotnie przewyższać dopuszczalne normy. Oddychanie w tak fatalnych warunkach powoli staje się codziennością, a nie wyjątkiem – mówi Barbara Leśniczak, kierownik Programu Edukacyjnej Sieci Antysmogowej w NASK.

Smog nie tylko w miastach

Główne źródła smogu to:

• ogrzewanie domów przestarzałymi piecami (tzw. niska emisja),
• transport – zwłaszcza w dużych miastach,
• przemysł.

Wbrew powszechnym przekonaniom najgorsza jakość powietrza często dotyczy małych miejscowości i wsi, gdzie wciąż używa się starych pieców. Zdarzają się tam również przypadki spalania odpadów. Zimą problem nasila się dodatkowo przez warunki atmosferyczne – zimne, ciężkie powietrze przy gruncie nie rozprasza zanieczyszczeń, które kumulują się blisko ziemi.

Sprawdzaj jakość powietrza dla zdrowia

Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem szkodzi wszystkim, jednak najbardziej narażone są dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami przewlekłymi. Smog może powodować bóle głowy, duszności, podrażnienia dróg oddechowych i obniżenie koncentracji, a długotrwała ekspozycja zwiększa ryzyko poważnych chorób układu oddechowego i krążenia, nowotworów oraz zaburzeń neurologicznych. Dlatego szczególnie zimą warto regularnie monitorować jakość powietrza.

Można to robić np. za pośrednictwem Edukacyjnej Sieci Antysmogowej (ESA) – ogólnopolskiego, bezpłatnego programu edukacyjnego prowadzonego przez NASK. Oparty jest on na realnych pomiarach powietrza – obejmuje ponad 2350 szkół i przedszkoli oraz sieć ponad 1900 czujników zlokalizowanych na budynkach placówek oświatowych w całej Polsce.

– Dzięki prowadzonym pomiarom mamy dostęp do bieżących i wiarygodnych informacji o stanie powietrza. Śledząc na stronach internetowych czy w aplikacjach dane z własnej miejscowości, wiemy, czym tak naprawdę oddychamy i łatwiej nam podjąć wtedy świadome decyzje – na przykład ograniczyć przebywanie na zewnątrz w dniach, gdy jakość powietrza jest szczególnie zła – wyjaśnia Barbara Leśniczak.

Stacje na bieżąco mierzą stężenia pyłów PM10 i PM2,5, a dane są publicznie dostępne online – na stronie programu, w aplikacji mObywatel oraz na portalu Otwarte Dane.

ESA edukuje

ESA wspiera także nauczycieli i uczniów w zrozumieniu zjawiska smogu, zmiany klimatu i wpływu środowiska na zdrowie. W ramach platformy eduESA dostępne są e-lekcje, kursy i materiały dostosowane do różnych etapów edukacyjnych, a także konkursy i inicjatywy angażujące całe społeczności szkolne. Do tej pory w działania ESA włączyło się już ponad 1,3 mln uczestników – dzieci, młodzieży i dorosłych – wspólnie działających na rzecz poprawy jakości powietrza i zdrowia obecnych oraz przyszłych pokoleń.

V edycja Olimpiady ESA

Zbliża się V edycja Ogólnopolskiej Olimpiady Antysmogowej. 9 lutego rozpoczyna się rejestracja uczestników na stronie internetowej olimpiady. To konkurs dla uczennic i uczniów klas 7 i 8 zainteresowanych ochroną powietrza i zmianą klimatu. Olimpiada cieszy się ogromną popularnością – co roku przystępują do niej dziesiątki tysięcy młodych ludzi. Laureaci mogą liczyć nie tylko na nagrody rzeczowe, lecz także na punkty rekrutacyjne do liceów i techników.