AktualnośćZdrowie w epoce fake newsów. NASK i WUM razem przeciwko dezinformacji
Nieprawdziwe informacje o szczepieniach, cud-terapie, teorie spiskowe o „ukrywanych skutkach ubocznych”. Dezinformacja zdrowotna rozlewa się po internecie szybciej niż fakty, a jej konsekwencje bywają dramatyczne – od rezygnacji z leczenia po utratę zdrowia i życia. Dlatego NASK i Warszawski Uniwersytet Medyczny łączą siły, by stawić jej czoła.
Dlaczego właśnie zdrowie stało się celem manipulacji?
W obszarze zdrowia dezinformacja uderza najmocniej, bo dotyka naszych największych lęków – przed chorobą, cierpieniem i śmiercią. Medycyna pełna trudnych pojęć i procesów, które wymagają specjalistycznej wiedzy. W tej luce łatwo mieszczą się fałszywe narracje: proste, emocjonalne i często podszyte teoriami spiskowymi.
– Dezinformacja to nie tylko pomyłka. To celowe działanie, które ma wprowadzić ludzi w błąd. W obszarze zdrowia jej skutki bywają szczególnie dramatyczne, bo wpływają na decyzje pacjentów – wyjaśnia Magdalena Wilczyńska z Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK.
Fałszywe treści bywają powielane w dobrej wierze – ktoś udostępnia post znajomemu, bo „chce ostrzec”. Ale konsekwencje są realne: rośnie nieufność wobec lekarzy i instytucji, pojawia się pokusa szukania alternatywnych terapii, a algorytmy mediów społecznościowych jeszcze wzmacniają takie przekazy. Jak pokazuje doświadczenie pandemii, w dobie kryzysów dezinformacja rozprzestrzenia się wykładniczo, a jej skutki długo nie znikają.
Dlatego potrzebne jest podejście systemowe – współpraca ekspertów od technologii i cyberbezpieczeństwa z badaczami i lekarzami. Tylko tak można skutecznie bronić pacjentów i społeczeństwo przed manipulacją.
– Technologia i medycyna spotykają się w jednym punkcie – w trosce o życie i bezpieczeństwo ludzi. Dzięki współpracy z WUM możemy działać szybciej i skuteczniej – mówi Radosław Nielek, dyrektor NASK-PIB.
Jak będzie wyglądała współpraca?
Podpisane 22 września 2025 r. porozumienie zakłada wymianę wiedzy i doświadczeń, wspólne badania oraz działania edukacyjne. Eksperci obu instytucji będą analizować treści krążące w internecie i przygotowywać rekomendacje dla instytucji publicznych. Studenci i pracownicy WUM wezmą udział w warsztatach i szkoleniach, które pokażą im, jak rozpoznawać i neutralizować fałszywe narracje.
Jak zaznacza prof. Rafał Krenke, rektor WUM: – Rolą Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego jest nie tylko kształcenie kadry medycznej i prowadzenie badań naukowych, ale także działanie na rzecz promocji zdrowia wśród obywateli naszego kraju.
Wspólne projekty będą obejmować zarówno analizy treści krążących w sieci, jak i przygotowywanie rekomendacji dla instytucji publicznych. Planowane są również pilotażowe projekty angażujące studentów w rozmowy z pacjentami – tak, by przyszli lekarze potrafili reagować, gdy ktoś przychodzi do gabinetu z pytaniami opartymi na fake newsach. Obok tego prowadzone będą analizy dobrych praktyk z innych krajów i wspólne publikacje naukowe.
Nie chodzi jednak wyłącznie o reagowanie na deepfake, gdy już zdążą się rozprzestrzenić. NASK i WUM stawiają także na tzw. „prebunking”, czyli uczenie ludzi, jak rozpoznawać techniki manipulacji zanim trafią na konkretny mit czy teorię spiskową. To podejście pozwala budować odporność społeczną, zamiast stale gasić pożary.
– Działania prozdrowotne, profilaktyka, szerzenie wiedzy naukowej o zdrowiu i przeciwdziałanie dezinformacji na tematy związane ze zdrowiem i jego ochroną są wpisane w DNA naszej uczelni – dodaje prof. Rafał Krenke, rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
W stronę bardziej świadomego społeczeństwa
Nowe partnerstwo otwiera także perspektywę współpracy międzynarodowej. WUM jest członkiem stowarzyszenia europejskich uniwersytetów na rzecz dobrostanu EUniWell, którego misją jest działanie na rzecz jakości życia mieszkańców Unii Europejskiej. Włączenie tej sieci w działania przeciwko dezinformacji zdrowotnej pozwala budować rozwiązania, które będą miały szerszy, europejski zasięg.
– Porozumienie z NASK otwiera nam nowe obszary działania i nowe możliwości – podsumowuje prof. Rafał Krenke.
Podpisane porozumienie to krok w stronę bardziej świadomego społeczeństwa, które nie ulega prostym, emocjonalnym przekazom i potrafi odróżniać fakty od manipulacji. Włączenie potencjału badaczy, lekarzy i ekspertów cyfrowych zwiększa szansę, że dezinformacja zdrowotna spotka się z przygotowaną i odporną publicznością.
Bo dezinformacji nie da się wyłączyć jednym kliknięciem. Można jednak sprawić, by trafiała na odbiorców przygotowanych, świadomych i krytycznych wobec fałszywych treści.
– Chcemy wspólnie działać na rzecz społeczeństwa odpornego na manipulację, które potrafi odróżniać fakty od fałszywek. To inwestycja w bezpieczeństwo zdrowotne nas wszystkich – podsumowuje dyrektor NASK
Wyróżnione aktualności
AktualnośćNASK rozwinie komunikację kwantową z europejskimi satelitami
Międzynarodowe konsorcjum pod przewodnictwem NASK zbuduje optyczną stację naziemną umożliwiającą kwantowe ustalanie klucza (QKD) z europejskimi satelitami. Projekt PIONIER-Q-SAT umożliwi łączność m.in. z satelitą Eagle-1 i połączy Polskę z innymi krajami biorącymi udział w programie EuroQCI Komisji Europejskiej.
AktualnośćOd lajków do lęków – zaburzenia odżywiania w erze scrollowania
Zaburzenia psychiczne związane z jedzeniem i zniekształcony obraz ciała coraz częściej zaczynają się od ekranu telefonu. Problem ten wpisuje się szerzej w kryzys zdrowia psychicznego zanurzonych w środowisku cyfrowym młodych ludzi. Nastolatki patrzą na idealny świat w mediach społecznościowych, a siebie widzą w krzywym zwierciadle.
AktualnośćOkazja czy pułapka? Kupuj bezpiecznie online
Black Friday i Cyber Monday wyewoluowały w całe tygodnie kuszące okazjami i promocjami, a gorączka świątecznych zakupów już się rozpoczęła. Wiedzą o tym nie tylko klienci, ale i cyberprzestępcy. By się przed nimi ustrzec, warto zajrzeć do najnowszej publikacji NASK o bezpiecznych zakupach online.
AktualnośćWolność w sieci czy era regulacji?
Co zmieni się w internecie po wdrożeniu unijnych regulacji DSA? Jak nowe prawo może wpłynąć na nasze bezpieczeństwo, ochronę dzieci i wizerunku, a także przyszłość cyfrowej komunikacji? Odpowiedzi na te pytania padły podczas debaty Strefy Dialogu Jutra Human Answer Institute w Polskiej Agencji Prasowej.
Najnowsze aktualności
AktualnośćBezpieczeństwo AI pod lupą. Sejmowa podkomisja w NASK
Gdyby ktoś chciał zapoznać się z całym tekstem, na którym trenowane są takie modele, zajęłoby mu to około 100 tysięcy lat – mówił dr Sebastian Cygiert z NASK. Skala danych, na których trenuje się AI jest ogromna. I dlatego tak trudno jest ją kontrolować. Czy wobec tego może stanowić zagrożenie? Czy AI może być “lojalna” wobec kraju pochodzenia? Jakie konsekwencje miałoby jej odłączenie i czy stała się zasobem równie ważnym co np. ropa naftowa?
AktualnośćRazem dla dzieci w sieci. „Nic nie zastąpi rodzica”
Dziś żadne narzędzie nie zastąpi obecności rodzica. To on jest tarczą dziecka przed zagrożeniami w sieci. – „Moje życie bez telefonu jest puste” – mówią nastolatki i nie rozumieją rozmów o ograniczeniach dotyczących dostępu do mediów społecznościowych – zaznaczała Anna Rywczyńska, koordynatorka Polskiego Centrum Safer Internet i kierowniczka działu Profilaktyki Cyberzagrożeń w NASK podczas 22. Gali Dnia Bezpiecznego Internetu.
Aktualność„Jeśli planeta płonie, to skąd tyle śniegu?” – mechanizmy dezinformacji klimatycznej
Ponieważ mamy rekordowe opady śniegu, to globalne ocieplenie jest wymysłem. A ponieważ tej zimy mamy wyjątkowo niskie temperatury, to naukowcy, którzy mówią o zmianach klimatycznych się mylą. Skoro kiedyś też zdarzały się susze i upały, to dziś nie dzieje się nic nadzwyczajnego. Te zdania krążą w sieci od lat – krótkie, pozornie logiczne, podawane dalej bez chwili refleksji. I właśnie dlatego są tak skuteczne.