Kontrola czy wsparcie? Raport "Style Cyfrowego Rodzicielstwa" w Polsce

Kontrolować, rozmawiać czy może odpuścić? To pytanie zadaje sobie każdy rodzic, gdy przychodzi mu zmierzyć się z wychowywaniem dziecka w świecie, który już dawno stał się cyfrowy. Z badania NASK przeprowadzonego wśród polskich rodziców wynika, że aż 35 proc. opiekunów nie ma spójnej strategii wychowania cyfrowego. Choć są świadomi niebezpieczeństw, związanych z obecnością ich dzieci w internecie, to ich działania są doraźne i reaktywne.

Z raportu wyłaniają się cztery style rodzicielstwa: niezaangażowany, liberalny, wspierający i kontrolujący. Eksperci NASK omówili je podczas premiery raporty w Polskiej Agencji Prasowej.

Ponad jedna trzecia badanych reprezentuje styl niezaangażowany – pozbawiony konsekwentnych zasad i długofalowego podejścia do korzystania z technologii. Mimo że to właśnie z nim wiąże się największa liczba konfliktów na linii dziecko-rodzic, to opiekunowie nie potrafią zmienić swojego podejścia.

Z kolei jedynie 18 proc. rodziców stosuje styl wspierający, który eksperci uznają za najbardziej efektywny, ponieważ łączy wyznaczanie granic z rozmową i budowaniem zaufania. Ponad połowa wybiera styl liberalny, a co czwarty rodzic – kontrolujący.

Rodzice wycofują się w kluczowym momencie

Jednym z najważniejszych wniosków badania jest zjawisko określane jako „paradoks wycofania”.

– Choć to właśnie starsza młodzież (10–17 lat) była postrzegana przez rodziców jako najbardziej narażona na niebezpieczeństwa w sieci (stwierdziła tak ponad połowa badanych), to właśnie w tej grupie następował znaczący spadek stosowania niemal wszystkich aktywnych strategii ochrony, takich jak regulacje, monitoring technologiczny czy wspólne spędzanie czasu online – mówi dr Agnieszka Ładna, współautorka raportu i ekspertka NASK.

Większość rodziców deklaruje, że zamiast restrykcji wybiera rozmowę z dzieckiem. Takie podejście wskazuje ok. 60 proc. badanych. Jednak rozjazd między deklaracjami, a praktyką jest duży – regularnie rozmowy o bezpieczeństwie w sieci prowadzi jedynie 36 proc. opiekunów. Niemal połowa robi to tylko okazjonalnie, a 14 proc. nie rozmawia o tym z dziećmi wcale.

Co więcej, rozmowy najczęściej są reakcją na konkretne wydarzenia. Ponad 60 proc. rodziców zaczyna je dopiero wtedy, gdy pojawiają się obawy o bezpieczeństwo dziecka, a blisko połowa pod wpływem informacji z mediów lub szkoły. To pokazuje, że w wielu domach edukacja cyfrowa nie jest elementem świadomie realizowanej strategii wychowawczej.

Dlaczego tak się dzieje? Powodów jest zwykle kilka, a rzadko wynikają one z braku troski o dziecko.

– Wielu rodziców ma ogólne przekonanie, że z dzieckiem należy rozmawiać o bezpieczeństwie w internecie, jednak nie wie, kiedy takie rozmowy prowadzić, jak często do nich wracać i jakie zagadnienia poruszać – mówi Anna Borkowska, ekspertka NASK ds. edukacji cyfrowej. – Bez konkretnego planu edukacja cyfrowa schodzi na dalszy plan, a rozmowy odbywają się okazjonalnie i przypadkowo.

Jak dodaje, współczesne rodzicielstwo wiąże się z dużym obciążeniem obowiązkami zawodowymi i domowymi. – W efekcie łatwiej jest reagować na problem, gdy już się pojawi, niż regularnie prowadzić działania profilaktyczne. To naturalny mechanizm psychologiczny: zagrożenie uruchamia naszą uwagę i motywację do działania. Problem polega jednak na tym, że edukacja cyfrowa staje się wówczas „gaszeniem pożaru”, a nie budowaniem odporności dziecka na przyszłe ryzyka – mówi.

Konflikty o telefon nie znikają wraz z wiekiem

Badanie obala także popularny mit, że ze starszymi dziećmi rodzice mają mniej powodów do napięć związanych z technologią. Spory dotyczące korzystania z telefonów i internetu utrzymują się na podobnym poziomie od 16 do 20 proc. niezależnie od wieku dziecka.

Jeśli więc rodzic zadaje sobie pytanie, jak zmniejszyć liczbę kłótni i konfliktów w tym obszarze, to z badania wynika prosta odpowiedź. Najmniej konfliktów występuje w rodzinach stosujących styl wspierający. Wystarczy więc jasno określić zasady korzystania z urządzeń cyfrowych i rozmawiać z dziećmi na ten temat – to właśnie robią rodzice wspierający.

Raport pokazuje także, że mniejsze zaangażowanie rodzica nie jest receptą na konflikty. W rodzinach, reprezentujących styl niezaangażowany, występuje najwięcej napięć związanych z technologią. Ten styl jest najczęściej spotykanym modelem wychowania cyfrowego w Polsce.

Eksperci NASK. Od lewej: Agnieszka Ładna, Filip Konopczyński, Anna Borkowska.

Matki częściej przejmują odpowiedzialność za wychowanie cyfrowe

Badanie pokazuje również wyraźny podział ról pomiędzy rodzicami. Kobiety stanowią blisko 67 proc. rodziców stosujących styl wspierający i 60 proc. reprezentujących styl kontrolujący. Mężczyźni częściej deklarują natomiast postawę niezaangażowaną – odpowiadają za ponad połowę tej grupy. To pokazuje, że cyfrowe wychowanie w Polsce ma twarz matki.

Dlaczego? Agnieszka Ładna wymienia kilka czynników na podstawie raportu. Jednym z nich jest poczucie obowiązku wychowawczego, które w naszej kulturze spoczywa głównie na kobietach. Kolejnym – reakcja na sygnały płynące z otoczenia – doniesień medialnych czy rozmów z innymi rodzicami.

– Analiza statystyczna pokazuje też, że kobiety są bardziej wrażliwe na sygnały płynące z otoczenia i rozwoju podopiecznego – częściej niż mężczyźni inicjują dialog z powodu ogólnej obawy o bezpieczeństwo (64 proc. vs 56 proc.), wejścia dziecka na kolejny etap edukacji (39 proc. vs 32 proc.) oraz w wyniku własnych obserwacji zmian w zachowaniu dziecka (36 proc. vs 28 proc.) – wylicza dr Agnieszka Ładna.

Rodzice obecni przy nauce, nieobecni w mediach społecznościowych

Raport pokazuje bardzo zróżnicowane zaangażowanie w poszczególne sfery życia dziecka i jest to determinowane stylem cyfrowego rodzicielstwa. Największe zaangażowanie rodzice wykazują w obszarze edukacji i rozrywki, a najmniejsze – w korzystaniu z mediów społecznościowych i komunikatorów, czyli właśnie tam, gdzie zagrożenie dla dzieci jest największe.

Najczęściej wskazywaną przeszkodą w aktywnym rodzicielstwie cyfrowym jest brak czasu, który deklaruje co trzeci badany. Jednocześnie niemal co piąty rodzic uważa, że nie napotyka żadnych barier.

Wyniki pokazują, że największym wyzwaniem nie jest sama technologia, lecz brak konsekwentnej strategii jej obecności w życiu dzieci. Eksperci wskazują, że skuteczne cyfrowe rodzicielstwo powinno opierać się na regularnym dialogu, świadomym towarzyszeniu dziecku oraz jasno określonych zasadach korzystania z internetu.